خستگی به احساس عدم توانایی و کمبود انرژی گفته می شود. خستگی شایع ترین علامتی است که بیماران مبتلا به سرطان تجربه می کنند. میزان خستگی، این که هر چند وقت یک بار بروز پیدا می کند و این که چقدر طول می کشد، می تواند در هر بیمار متفاوت باشد. در موارد معدودی خستگی پس از اتمام درمان نیز ادامه می یابد. خستگی مزمن ناشی از سرطان ممکن است با استراحت بهبود پیدا نکند و به تدریج میزان توانایی بیمار را تحت تاثیر قرار دهد. همچنین ممکن است از نظر فیزیکی، عاطفی، اجتماعی و روحی تحت تاثیر این خستگی قرار بگیرید. بسیاری از بیماران به تیم درمانی خود اطلاع نمی دهند که چقدر خسته هستند، زیرا بر این باورند که برای درمان خستگی ناشی از سرطان و شیمی درمانی هیچ کاری نمی توان انجام داد.

خستگی ناشی از شیمی درمانی چه علائمی دارد؟

  • در این حالت ممکن است احساس ناتوانی داشته باشید. این احساس ناتوانی می تواند ناشی از خستگی جسمی، عاطفی، روحی و یا ذهنی باشد.
  • ممکن است احساس کنید بدنتان، خصوصا پاها و بازوهایتان، سنگین شده اند.
  • تمایل کمتری به انجام دادن فعالیت های معمول مانند خوردن یا خرید کردن داشته باشید.
  • ممکن است برایتان مشکل باشد که تمرکز کنید یا اینکه به مسئله خاصی به دقت فکر کنید.

چه عواملی باعث ایجاد خستگی ناشی از شیمی درمانی می شود؟

  • سرطان: خود بیماری سرطان می تواند عامل احساس خستگی باشد.
  • شیمی درمانی: عارضه خستگی با داروهای شیمی درمانی خصوصا سیس پلاتین، وین کریستین و وین بلاستين شایع است.
  • پرتودرمانی: خستگی مرتبط با پرتودرمانی به محلی که تحت درمان با این روش است بستگی ندارد و در طول درمان، با گذشت زمان بیشتر می شود. در اغلب بیماران ۳ تا ۴ هفته پس از اتمام پرتودرمانی خستگی از بین می رود ولی در مواردی تا ۲ الی ۳ ماه پس از درمان هم ادامه می یابد.
  • پیوند مغز استخوان: این روش درمانی (که در برخی از سرطان ها استفاده می شود) می تواند موجب بروز عارضه خستگی شود. در این افراد خستگی تا ۱ ماه بعد هم ممکن است ادامه یابد.
  • درمان های بیولوژیک: این داروها هم می توانند خستگی طولانی مدت ایجاد کنند.

چه عواملی می توانند خستگی ناشی از سرطان و شیمی درمانی را تشدید کنند؟

  • کم خونی: کاهش سلول های خونی در اثر درمان می تواند منجر به کاهش توان حمل اکسیژن، و در پی آن ایجاد عارضه خستگی شود. حدود ۷۰ درصد بیماران طی دوره های شیمی درمانی کم خونی را تجربه می کنند.
  • درمان های ترکیبی: بیمارانی که همزمان چند نوع درمان را دریافت می کنند (مثلا شیمی درمانی و پرتودرمانی همزمان)؛ یا درمان فعلی را پس از اتمام نوع دیگری از درمان شروع کرده اند ممکن است خستگی بیشتری را تجربه کنند.
  • افزایش سوخت و ساز ناشی از حضور تومور: سلولهای سرطانی برای تغذیه با هم رقابت می کنند و معمولا از منابع غذایی سلول های سالم استفاده می کنند. کاهش وزن، کاهش اشتها و خستگی از نتایج این اتفاق هستند.
  • تغذیه: افت کیفیت تغذیه در اثر عوارض ناشی از درمان از قبیل تهوع، استفراغ، زخم های دهانی، تغییر طعم دهان، سوزش سر دل و اسهال) می تواند موجب بروز احساس خستگی شود.
  • مشکلات پزشکی ایجاد شده در اثر بیماری یا درمانها مانند کم آب شدن بدن، اختلال در تعادل الکترولیت ها، تب، عفونت، تهوع و درد نیز می توانند این عارضه را ایجاد کنند.
  • از سایر عوامل می توان به تجویز برخی داروها، کمبود خواب، افسردگی، ورزش نکردن و سن بالا اشاره کرد. خستگی یک علامت واقعی است و نباید مورد بی توجهی قرار بگیرد. اگرچه ممکن است یکی از علامت های طبیعی سرطان باشد، ولی همیشه به این معنی نیست که بیماری شما در حال بدتر شدن است یا درمان های شما موثر نبوده اند. راه های موثری برای کنار آمدن با خستگی مرتبط با سرطان وجود دارد. بنابراین اگر خستگی برای شما مشکل ساز شده حتما با کادر درمانی خود مشورت کنید.

درمان خستگی ناشی از شیمی درمانی

به پزشک خود توضیح دهید چه احساسی دارید. پزشک یا پرستار ممکن است از شما سوالاتی بپرسند تا خستگی شما را بهتر درک کنند یا از شما بخواهند تا به خستگی خود از ۱ تا ۱۰ نمره بدهید. ممکن است از شما بخواهند زمان بروز خستگی و میزان خستگی در هر زمان را یادداشت کنید. به این ترتیب می توانید الگوهای خستگی خود را پیگیری کنید. تیم پزشکی شما می توانند مشکلات پزشکی که باعث خستگی شده اند را درمان کنند، به شما در پیدا کردن امکانات مفید در محیط اطرافتان کمک کنند، شما را حمایت کنند و در صورت نیاز شما را به متخصص معرفی کنند.

چه زمانی برای خستگی ناشی از شیمی درمانی باید به پزشک معالج مراجعه کرد؟

اگر هر یک از مشکلات زیر را دارید در مراجعه بعدی به پزشک خود اطلاع دهید:

  • اگر فکر می کنید هر یک از داروهای فعلی شما خستگی تان را بیشتر می کنند (خصوصا قبل از قطع هر دارو)
  • اگر طی ۲۴ ساعت گذشته آنقدر خسته بوده اید که نتوانسته اید از تخت بیرون بیایید.
  • اگر احساس گیجی دارید و یا نمی توانید به خوبی فکر کنید.
  • اگر خستگی شما بدتر از قبل شده است.

اگر هر یک از علائم زیر را داشتید در اولین فرصت به پزشک خود مراجعه کنید:

  • اگر احساس گیجی دارید، تعادل خود را از دست داده، و یا افتاده اید.
  • اگر احساس می کنید خستگی مرتبط با بیماری شما ناگهان خیلی شدیدتر شده است.
  • اگر ناگهان احساس تنگی نفس پیدا کردید و یا ضربان قلب شما بالا رفت.
  • اگر تب بالای ۳۸ درجه سانتی گراد داشتید.
  • اگر هر گونه خونریزی بی دلیل داشتید یا خونریزی شما متوقف نمی شد.

درمان های خانگی و راه کارهای غیر دارویی برای خستگی ناشی از شیمی درمانی

خستگی می تواند به شکل های مختلفی شما را تحت تاثیر قرار دهد. در اینجا به برخی از راهکارهایی که می توانید استفاده کنید اشاره شده است.

خستگی و تمرکز

  • معمولا خستگی با کاهش گستره توجه و همچنین مشکل در فهمیدن و فکر کردن همراه است. اختلال در دقت و توجه طی درمان سرطان و پس از آن بسیار شایع است.
  • برای فعالیت هایی که نیاز به تمرکز دارند برای زمانی برنامه ریزی کنید که کاملا استراحت کرده باشید. اطلاعات جدید را با حجم های کم یاد بگیرید.
  • لیست های یادآور برای خود تهیه کنید تا بهتر بتوانید کارهایتان را برنامه ریزی کنید.

نکات مرتبط با تغذیه در دوران شیمی درمانی

  • به جای داشتن سه وعده اصلی در طول روز، سعی کنید تعداد بیشتری وعده های کوچک داشته باشید. میوه های خشک شده و آجیل می توانند میان وعده های خوبی باشند.
  • هر وقت احساس گرسنگی شما شروع شد چیزی بخورید.
  • در وعده های غذایی سعی کنید اول مواد پروتئینی و سپس سایر گروه های مواد غذایی را میل کنید.
  • روزانه مقادیر زیادی مایعات بنوشید، زیرا کم آب شدن بدن می تواند خستگی را بدتر کند. اگر مشکل پزشکی دیگری دارید که میزان دریافت مایعات شما را محدود می کند (مانند نارسایی احتقانی قلب)، حتما درباره میزان مایعاتی که باید در طول روز بنوشید با پزشک خود صحبت کنید.
  • وعده های غذایی را برای خود لذت بخش کنید و تا جایی که ممکن است از فشارهای روحی دوری کنید.

ورزش در دوران شیمی درمانی معمولا برای بیماران مشکل است که وقتی احساس خستگی دارند ورزش کنند. اما در افرادی که دچار خستگی مزمن هستند، افزایش دادن زمان استراحت احساس خستگی را بدتر می کند. ورزش منظم با شدت ملایم تا متوسط می تواند سطح انرژی را بالاتر ببرد، خلق افراد را بهتر کند و احساس خستگی را کاهش دهد.

  • بصورت منظم ورزش های سبک تا متوسط انجام دهید (نه ورزش های کم ولی سنگین).
  • شدت فعالیت خود را از سبک شروع کنید و در طول زمان بسته به توانایی خود به آهستگی افزایش دهید. برای مثال پیاده روی را از روزانه ۵ تا ۱۰ دقیقه، ۲ تا ۳ بار در هفته آغاز کنید و به تدریج به ۲۰ تا ۳۰ دقیقه در روز، ۳ تا ۴ بار در هفته برسانید.
  • مهمترین نکته این است که اگر احساس خوبی ندارید یا تغییری در ضربان قلب یا سرعت تنفس احساس می کنید، یا اگر درد داشتید ورزش را متوقف کنید و هر وقت بهتر شدید ادامه دهید. این مسئله را به پزشک یا پرستار خود اطلاع دهید.

خواب و استراحت در دوران شیمی درمانی یک اشتباه رایج در مورد خستگی این است که فکر کنید اگر بیشتر استراحت کنید احساس خستگی شما از بین می رود. این مسئله در مورد خستگی حاد صادق است، اما در مورد خستگی مزمن ناشی از سرطان صحیح نیست. کارهای بسیار زیادی وجود دارد که می توانید انجام دهید تا احساس خستگی شما را کمتر کند. به این موارد فکر کنید:

  • زمان شب باید برای طولانی ترین خواب شبانه روز در نظر گرفته شود.
  • سعی کنید قبل از خواب کمی فعالیتهای تسکین دهنده یا آرامش بخش انجام دهید.
  • به جز زمانی که می خواهید بخوابید از دراز کشیدن در تختخواب اجتناب کنید.
  • اگر می خواهید در طول روز استراحت کنید، در صورت امکان هر بار تنها ۲۰ دقیقه خواب کوتاه داشته باشید.
  • سعی کنید در اتاق خواب از فعالیتهایی مانند دیدن تلویزیون یا مطالعه کردن خودداری کنید.
  • قبل از خواب از فعالیتهای مرتبط با صفحه های نمایش (از قبیل کامپیوتر، بازی های ویدیویی و کتابهای الکترونیک) اجتناب کنید زیرا نور این صفحه ها توانایی شما برای به خواب رفتن را مختل می کنند.
  • قبل از خواب چیزی نخورید. غذا خوردن قبل از خواب می تواند سوءهاضمه یا سوزش سر دل ایجاد کند. سعی کنید هنگام غروب میان وعده های سبک مصرف کنید.
  • از استعمال سیگار، الكل، و نوشیدنی های کافئین دار قبل از خواب خودداری کنید.
  • قبل از خواب فعالیت های سنگین انجام ندهید. قبل از زمان خواب آرام باشید. نوشیدن یک نوشیدنی گرم فاقد کافئین، و انجام تکنیک هایی از قبیل مدیتیشن، دوش آب گرم یا موسیقی ملایم می تواند کمک کننده باشد.
  • استرس های عاطفی بیماری سرطان پراسترس است و خلق، باورها، نگرش و واکنش های شما به استرس می تواند میزان خستگی که احساس می کنید را تحت تاثیر قرار دهد.
  • به یاد داشته باشید که احساساتی شدن طبیعی است، و ایرادی ندارد که در باره آنچه برای شما اتفاق می افتد ناراحت یا عصبانی باشید.
  • اگر درمان سرطان شما تمام شده انتظار نداشته باشید که بلافاصله به حالت عادی بازگردید. به خودتان کمی فرصت بدهید تا دوباره بتوانید توان خود را بازیابی کنید.
  • با کسی که مورد اعتماد شماست درباره احساساتتان صحبت کنید.
  • با گروه های مشاوره بیماران و خانواده در ارتباط باشید.
  • به گروه های حمایتی بپیوندید.
  • درباره روش های مدیتیشن، تنفس عمیق یا تکنیک های تمدد اعصاب (Relaxation) آموزش ببینید.
  • احساسات و تجربه های خود را یادداشت کنید.

حمایت اجتماعی در دوران شیمی درمانی در بیمارانی که خستگی ناشی از سرطان را تجربه می کنند حمایت اجتماعی اهمیت بسیاری دارد. اعضای خانواده، دوستان و گروههای اجتماعی می توانند به شما در مدیریت کردن خستگی کمک کنند. برخی از راهکارهایی که می توانند کمک کننده باشند عبارتند از: پیشنهاد دیگران برای کمک کردن را بپذیرید و از درخواست کمک از دیگران نترسید. یاد بگیرید که کارهایی که برایتان مشکل است را به دیگران محول کنید یا موقتا کنار بگذارید. از یک نفر بخواهید در ملاقات ها شما را همراهی کند و اطلاعاتی را که ممکن است بعدا نیاز داشته باشید برایتان یادداشت کند.

از چه راهکارهایی می توان برای ذخیره کردن انرژی در دوران شیمی درمانی استفاده کرد؟

  • بین کار و استراحت تعادل برقرار کنید و شتابزده عمل نکنید.
  • برای دوش گرفتن و خشک کردن بدن و موها بنشینید. به جای خشک کردن می توانید یک لباس بلند و گشاد بپوشید تا خشک شوید.
  • در حمام یک صندلی داشته باشید تا هنگام دوش گرفتن و مسواک زدن بتوانید بنشینید.
  • زمان را سازماندهی کنید تا از عجله کردن جلوگیری کنید.
  • یک برنامه روتین برای خود تدوین کنید. درباره اینکه چه زمانی بیشترین و کمترین انرژی را دارید فکر کنید.
  • سپس برنامه روزانه خود را بر اساس این زمان ها تدوین کنید.
  • برای پوشیدن کفش و جوراب به جای خم شدن، زانوها را خم کنید و پاها را به زانو نزدیک کنید.
  • برای پوشیدن لباسها تا جای ممکن از خم شدن خودداری کنید.
  • محیط خانه را به نحوی تغییر دهید که بتوانید حداکثر استفاده مفید را از انرژی تان داشته باشید، مثلا در جاهای مختلف صندلی قرار دهید تا در صورت نیاز بتوانید بنشینید و استراحت کنید.

خانه داری در دوران شیمی درمانی

  • برنامه ریزی کنید تا کارهای خانه را در طول هفته به تدریج انجام دهید.
  • به جای بلند کردن وسایل، آنها را با کشیدن یا هل دادن جابجا کنید. از بدنتان به درستی استفاده کنید، مثلا هنگام کار کردن بیشتر از عضلات پا کمک بگیرید، نه عضلات کمر.
  • قبل از اینکه خسته شوید از کار کردن دست بکشید.

آشپزی در دوران شیمی درمانی

  • غذاهایی که راحت تهیه می شوند را انتخاب کنید.
  • از ابزارهای سبک استفاده کنید (زیرا انرژی کمتری از شما می گیرند).
  • غذاها را در حالت نشسته تهیه کنید.
  • هر بار دو برابر میزان نیاز غذا تهیه کنید و نیمی از آن را برای مواقع لزوم فریز کنید.

بچه داری در دوران شیمی درمانی

گاهی اوقات بیمارانی که مبتلا به خستگی ناشی از سرطان هستند احساس می کنند نمی توانند انتظارات خانواده خود را برآورده کنند. پذیرفتن این موضوع می تواند به خصوص برای والدین بسیار سخت باشد. به فرزندان خود توضیح دهید که احساس خستگی می کنید و نمی توانید به اندازه قبل کار کنید. واکنش ها و پیشنهادات آنها می تواند به شما کمک کند.

  • برای همراهی با فرزندانتان، فعالیت هایی را برنامه ریزی کنید که بتوانید در حالت نشسته انجام دهید. همچنین می توانید برای فعالیتهایی برنامه ریزی کنید که وقتی بچه ها در حال بازی هستند، شما نشسته باشید.
  • از بلند کردن بچه های کوچک بپرهیزید (به آنها یاد بدهید که خودشان از صندلی بالا بیایند).
  • تلاش کنید تا کودکان را در کارهایی متناسب با سنشان درگیر کنید.
  • پیشنهاد افرادی که مورد اعتماد شما هستند را برای نگهداری از بچه ها، رانندگی و … بپذیرید.

چه راهکارهایی برای مقابله با خستگی در افرادی که از بیماران مبتلا به سرطان مراقبت می کنند وجود دارد؟

در زیر راهکارهایی برای مبارزه با خستگی، برای کسانی که از این بیماران مراقبت می کنند، آورده شده است. بسیار مهم است که شما به عنوان فردی که از یک بیمار مبتلا به سرطان مراقبت می کنید مراقب سلامتی و حال خوب خود باشید تا بتوانید به بهترین شکل ممکن از عزیزان خود نگهداری کنید.

  • زمانی را فقط به خودتان اختصاص دهید. یک روز در هفته یا ساعاتی در روز را در خانه باشید.
  • به علائم استرس مانند کم تحملی، از دست دادن اشتها یا مشکل به خواب رفتن توجه داشته باشید.
  • از کمک گرفتن یا پذیرفتن پیشنهاد کمک دیگران نترسید، کارهایی را به آنها پیشنهاد دهید که بتوانند برای کمک به شما انجام دهند.
  • مطمئن شوید که درباره بیماری عزیزتان به خوبی آموزش دیده اید. دانش توانایی شما را افزایش می دهد.
  • از امکانات اجتماعی که می تواند به شما و بیمارتان کمک کند استفاده کنید، امکاناتی از قبیل گروه های حمایتی و برنامه های آموزشی با دوستان و خانواده خود به راحتی درباره موقعیتی که دارید، شرایط بیمار و نگهداری از وی صحبت کنید. با حمایت و آموزش مناسب، این دوران می تواند به نزدیک تر شدن افراد خانواده کمک کند.
  • به خودتان اهمیت بدهید، بدانید مراقبتی که شما از بیمارتان انجام میدهید تاثیر زیادی دارد.
  • در صورت نیاز با یک مشاور صحبت کنید.

Rate this post